مناسبت ها

زندگی نامه امام رضا (ع)

زندگینامه شمس الشموس امام رضا (علیه السلام)

حضرت امام علی‌بن موسی‌بن جعفر معروف به امام رضا (۲۰۳‌ــ‌۱۴۸ق) هشتمین امام شیعیان است که ۲۰ سال امامت را به‌عهده داشت.

زندگی نامه امام رضا (ع)
زندگی نامه امام رضا (ع)

به گزارش گروه ایده و آموزش دیفر مگ به‌نقل از ویکی شیعه، حضرت امام علی‌بن موسی‌بن جعفر معروف به امام رضا (203‌ــ‌148ق) هشتمین امام شیعه اثنی‌عشری، 20 سال امامت را به‌عهده داشت. مأمون عباسی او را به‌اجبار به خراسان آورد و به‌اکراه، ولیعهد خویش کرد. حدیث سلسلة الذهب که در نیشابور از ایشان نقل شده معروف است. مأمون میان وی و بزرگان دیگر ادیان و مذاهب جلسات مناظره‌ تشکیل می‌داد که سبب شد همگی به برتری و دانش او اقرار کنند.

نسب، کنیه و القاب

علی‌بن موسی‌بن جعفربن محمدبن علی‌بن الحسین‌بن علی‌بن ابی‌طالب، کنیه‌اش، ابوالحسن و مشهورترین لقبش رضا است. برخی منابع گفته‌اند مأمون لقب رضا را به او داد؛ ولی در روایتی از امام جواد(ع) آمده است که این لقب از سوی خداوند به پدرش داده شده است. صابر، رضی و وفی از دیگر القاب آن حضرت است. او به عالم آل محمد نیز شهرت دارد. نقل شده است که امام کاظم(ع) به فرزندانش می‌گفت: «برادر شما علی‌بن موسی، عالم آل محمد است».

تولد

زادروزش را پنجشنبه یا جمعه11 ذی‌القعده، یاذی‌الحجه و یا ربیع الاولسال 148 یا 153ق نقل کرده‌اند. کلینی سال تولدش را 148ق نقل کرده. بیشتر علماء و مورخین با کلینی هم عقیده‌اند.

مادر

تصویری از بقعه منسوب به نجمه خاتون مادر امام رضا (ع) در مشریه ام ابراهیم در مدینه منوره قبل از تخریب

مادر امام رضا (ع) کنیزی از اهالی نوبه بوده است. که با نام‌های مختلفی از او یاد شده است. گفته شده است هنگامی که امام کاظم(ع) مالک وی شد، او را تکتم نامید و وقتی امام رضا (ع) را به دنیا آورد، امام کاظم(ع) او را طاهره نامید.[10]شیخ صدوق گفته است که عده‌ای نام مادر امام رضا (ع) را سَکَن نوبیه روایت کرده‌اند. همچنین اروی، نجمه، سمانه، نیز نامیده شده است و کنیه‌اش ام البنین بوده است.[11]

در روایتی آمده که مادر امام رضا (ع) کنیزی پاک و پرهیزگار به نام نجمه بود که حمیده مادر امام کاظم(ع) وی را خرید و به پسرش بخشید و بعد از ولادت حضرت رضا(ع) او را طاهره نامید.‌»[12]

همسران و فرزندان

همسر امام رضا سَبیکه نام داشت[13] که گفته شده از خاندان ماریه قبطیه همسر پیامبر(ص)، بوده است.[14]

بارگاه امامزاده حسین فرزند امام رضا (ع) در شهر قزوین

در برخی از منابع تاریخی، همسر دیگری نیز برای امام رضا (ع) ذکر شده است: مأمون به امام رضا (ع) پیشنهاد داد که با دخترش «‌ام حبیب‌» یا «‌ام حبیبه‌» ازدواج کند و امام نیز پذیرفت.[15] طبری این ازدواج را در حوادث سال 202ق یاد می‌کند.[16] گفته‌اند که هدف مأمون از این کار، نزدیکی بیشتر به امام رضا (ع) و نفوذ به خانه وی جهت اطلاع از برنامه‌هایش بوده است.[17]سیوطی نیز، از ازدواج دختر مأمون با امام رضا(ع) یاد می‌کند ولی اسم آن دختر را ذکر نمی‌کند.[18]

درباره تعداد و اسامی فرزندان امام رضا اختلاف است. برخی فرزندان ایشان را پنج پسر و یک دختر نوشته‌اند، به نام‌های محمد قانع، حسن، جعفر، ابراهیم، حسین و عایشه.[19]سبط بن جوزی برای وی چهار پسر به نام‌های محمد (ابوجعفر ثانی)، جعفر، ابومحمد حسن، ابراهیم، و یک دختر، بدون ذکر اسم، یاد می‌کند.[20] گفته شده فرزندی از آن حضرت که دو سال یا کمتر داشته در قزوین دفن شده است و گفته می‌شود که امامزاده حسین کنونی قزوین همان است. بنابر روایتی امام در سال 193 به این شهر مسافرتی داشته است.[21]مفید، غیر از محمد بن علی فرزندی برای وی نمی‌شناسد.[22]ابن شهرآشوب و طبرسی، نیز بر همین عقیده‌اند.[23] برخی، از دختری به نام فاطمه برای وی سخن گفته‌اند.[24]

امامت

علی ابن الموسی الرضا علیه السلام

امام رضا (ع) پس از شهادت پدرش امام کاظم(ع) در سال 183ق امامت را عهده‌دار شد؛ مدت امامت آن حضرت 20 سال (183-203ق) بود که با خلافت هارون الرشید(10 سال)، محمد امین (حدود 5 سال)، مأمون (5 سال) همزمان شد.[25]

راویانی همچون داود بن کثیر رقی، محمد بن اسحاق بن عمار، علی بن یقطین، نعیم قابوسی، حسین بن مختار، زیاد بن مروان، المخزومی، داود بن سلیمان، نصر بن قابوس، داود بن زربی، یزید بن سلیط و محمد بن سنان احادیثی از موسی بن جعفر درباره امامت امام رضا (ع) نقل کرده‌اند. [26]

همچنین مقبولیت امام رضا (ع) در میان شیعیان و برتری علمی و اخلاقی وی را، ثابت کننده امامت او می‌دانند. هرچند که وضعیت مسأله امامت در اواخر زندگی موسی بن جعفر (ع) بسیار پیچیده بود اما بیشتر اصحاب امام کاظم (ع) جانشینی امام رضا (ع) را پذیرفتند.[27]

گرایش شیعیان

پس از شهادتامام هفتم، بیشتر شیعیان با توجه به وصیت امام (ع) و دلایل و شواهد دیگر، امامت فرزند ایشان، علی بن موسی الرضا (ع) را پذیرفتند و وی را به عنوان امام هشتم تأیید نمودند. این دسته که بزرگان اصحاب امام کاظم (ع) را هم شامل می‌شد به نام قطعیه مشهور شدند.[28] ولی گروه دیگری از اصحاب امام هفتم‏(ع) بنا به دلایلی، از اعتراف به امامت علی بن موسی الرضا (ع) سرباز زده و در امامت حضرت موسی بن جعفر (ع) توقف کردند. آنان اظهار می‌داشتند که موسی بن جعفر (ع) آخرین امام است و کسی را به امامت تعیین نکرده و یا دست‏‌کم ما از آن آگاه نیستیم. این گروه واقفیه (یا واقفه) نامیده شدند.

جایگاه امام در مدینه

امام رضا حدود هفده سال (183-200 یا 201) از دوره امامت خود را در مدینه حضور داشت و از جایگاه ویژه‌ای در میان مردم برخوردار بود. خود امام در گفتگویی که با مأمون درباره ولایتعهدی داشت، در توصیف این دوره گفته است:

همانا ولایت عهدی هیچ امتیازی را بر من نیفزود. هنگامی که من در مدینه بودم فرمان من در شرق و غرب نافذ بود و وقتی سوار بر مرکب خود، از کوچه‌های مدینه عبور می‌کردم، کسی عزیرتر از من نبود.[29]

در مورد جایگاه علمی امام در مدینه نیز از خود ایشان نقل شده است:

من در مسجد پیامبر می‌نشستم و دانشمندانی که در مدینه بودند، هرگاه در مسئله‌ای درمی‌ماندند، همگی به من ارجاع می‌دادند و مسائل‌شان را نزد من می‌فرستادند و من به آنها پاسخ می‌دادم

  1. مفید، الارشاد، 1372ش، ج2، ص261؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، نشر علامه، ج4، ص363.
  2. صدوق، عیون اخبار الرضا، 1378ق، ج1، ص13
  3. امین، سیدمحسن، اعیان الشیعة، 1418ق، ج2، ص545.
  4. طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، 1417ق، ج2، ص64
  5. فضل الله، تحلیلی از زندگانی امام رضا (ع)، 1377ش، ص43.
  6. کلینی، الکافی، 1363ش، ج1، ص486.
  7. عاملی، الحیاة السیاسیة للامام الرضا، 1430ق، ص168.
  8. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1381ش، ص425.
  9. صدوق، عیون اخبار الرضا، 1378ق، ج1، ص14.
  10. صدوق، عیون اخبار الرضا، 1378ق، ج1، ص15.
  11. صدوق، عیون اخبار الرضا، 1378ق، ج1، ص16.
  12. صدوق، عیون اخبار الرضا، 1378ق، ج1، ص41.
  13. طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، 1417ق، ج2، ص91.
  14. کلینی، الکافی، دارالکتب الاسلامیه، ج1، ص492.
  15. یافعی، مرآة الجنان، 1417ق، ج2، ص10.
  16. طبری، تاریخ الطبری، ج7، ص149.
  17. القرشی، حیاة الامام علی بن موسی الرضا، 1429ق، ج2، ص408.
  18. سیوطی، تاریخ الخلفاء، 1425ق، ص226.
  19. فضل الله، تحلیلی از زندگانی امام رضا (ع)، 1377ش، ص44.
  20. ابن جوزی، تذکرة الخواص، منشورات الشریف الرضی، ص123.
  21. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1381ش، ص426.
  22. مفید، الارشاد، 1372ش، ج2، ص271.
  23. ر.ک: فضل الله، تحلیلی از زندگانی امام رضا (ع)، 1377ش، ص44.
  24. ر.ک: قمی، منتهی الآمال، 1379ش، ص1725-1726.
  25. طبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، 1417ق، ج2، ص41-42.
  26. مفید، الارشاد، 1372ش، ج2، ص248.
  27. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1381ش، ص427.
  28. نوبختی، فرق الشیعه، 1355ق، ص79.
  29. کلینی، الکافى، 1363ش، ج8، ص151

 

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن